Γη καλεί Κίνα.

Λίγοι Κινέζοι ηγέτες αντιμετωπίζονται με τόσο δέος όσο ο Deng Xiaoping. Τα μέτρα εκσυγχρονισμού που έλαβε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 οδήγησαν σε μια απαράμιλλη ανάπτυξη υψηλών ταχυτήτων. Ο σημερινός πρόεδρος της Κίνας, Xi Jinping, ο οποίος έχει τις δικές του μεταρρυθμιστικές φιλοδοξίες, συχνά μνημονεύει τον μεγάλο ηγέτη, που πέθανε το 1997. Το 2012, λίγο πριν αναλάβει το τιμόνι της κυβέρνησης, ο Xi παρουσίασε τη δική του φιλελεύθερη ατζέντα, επαναλαμβάνοντας τη διάσημη περιοδεία του Deng στη νότια επαρχία Guangdong το 1992 για την προώθηση της οικονομικής μεταρρύθμισης. Σε ομιλία του στα τέλη Αυγούστου «ανακύκλωσε» ορισμένα από τα σκλόγκαν της εποχής του Deng, όπως ο «σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά». 

Η κληρονομιά του Deng, του αρχιτέκτονα της κινεζικής νεωτερικότητας, ήταν ένας μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης της τάξης του 10% από το 1980 έως το 2012. Ο Xi εποπτεύει μια οικονομία που «κόβει» ταχύτητα και που αναπτύχθηκε κατά 7,4% το 2014 – η χαμηλότερη επίδοση από το 1990. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι η κινεζική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί φέτος στο 6,8% και το 2016 στο 6,3%, όταν η ανταγωνίστρια Ινδία αναμένεται να επισκιάσει την Κίνα με ρυθμό 6,5%. Όλα αυτά εγείρουν ένα πρωτοφανές ερώτημα: θα σβήσει το οικονομικό θαύμα της Κίνας;

Η μεταμόρφωση της Κίνας από μια αγροτική «εξορία» σε μια οικονομία 9,2 τρισ. δολαρίων, με ανταγωνιστικές επιχειρήσεις παγκοσμίως, υπήρξε θαυμαστή. Πολλές χώρες θα παρακαλούσαν σήμερα για μια ανάπτυξη 6%. Ωστόσο, η Κίνα είναι επίσης «άντρο» εισοδηματικής ανισότητας, αντίστοιχης εκείνης που συναντά κανείς στη Νιγηρία και στο Μεξικό, ενώ υποφέρει από μια ραγδαία γήρανση του πληθυσμού και μια παγκόσμιας κλάσης περιβαλλοντική κρίση. Τα πολλά χρόνια πολιτικά κατευθυνόμενων επενδύσεων έχουν οδηγήσει σε υπερβολικό χρέος και πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, καθώς και σε πόλεις-φαντάσματα με ημιτελή ξενοδοχεία. Οι χαλαρές πιστωτικές συνθήκες συνέβαλαν σε ένα μη βιώσιμο, εξάμηνο χρηματιστηριακό ράλι της τάξης του 63%, προτρέποντας τις ρυθμιστικές Αρχές να διατάξουν τις τρεις μεγαλύτερες χρηματιστηριακές εταιρείες να σταματήσουν να ανοίγουν Λογαριασμούς Περιθωρίου.

Επενδυτικές δαπάνες – χρέος

Οι επενδυτικές δαπάνες στην Κίνα δεν αποτελούν πια μια οικονομική «σιδηρογροθιά», σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Από το 1991 έως το 2011 χρειάζονταν 3,60 δολάρια επενδύσεων για να παραχθεί 1 δολάριο του ΑΕΠ. Στα τέλη του 2012 χρειάζονταν 5,40 δολάρια. Στο μεταξύ, το συνολικό χρέος –κυβέρνησης, εταιρειών, νοικοκυριών– φτάνει τώρα περίπου τα 18 τρισ. δολάρια ή περίπου το 200% του ΑΕΠ. «Έχουμε τη μεγαλύτερη φούσκα χρέους που έχει δει ποτέ ο κόσμος και η πιστωτική επέκταση συνεχίζεται με διπλάσιο ρυθμό» από αυτόν της ανάπτυξης, διαπιστώνει η αναλύτρια Charlene Chu, συνεργάτιδα της Autonomous Research Asia στο Χονγκ Κονγκ. Η κινεζική ηγεσία γνωρίζει πολύ καλά το πρόβλημα. Το μοντέλο ανάπτυξης που προκάλεσε εκρήξεις παραγωγικότητας στα τέλη της δεκαετίας του 1990 –τροφοδοτούμενο από τη μεταρρύθμιση των κρατικών επιχειρήσεων και τη νέα τεχνολογία που πρόσφεραν ξένοι επενδυτές μετά την ένταξη της χώρας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου στις αρχές της δεκαετίας του 2000– έχει χάσει τη δυναμική του. Ήδη από το 2007 ο τότε πρωθυπουργός της Κίνας, Wen Jiabao, περιέγραφε την οικονομία του ως «ασταθή, ανισόρροπη, ασυντόνιστη και μη βιώσιμη».

Η Ιστορία διδάσκει

Η κινεζική εμπειρία θυμίζει σε πολλά τη Βραζιλία της δεκαετίας του 1960 ή τη Σοβιετική Ένωση του ’70 ή την Ιαπωνία του ΄80. Όλες κατέφυγαν σε αυτό που οικονομολόγοι αποκαλούν «οικονομική καταστολή» των νοικοκυριών για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη. Οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών διοχετεύονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς με ρυθμιζόμενα και χαμηλότερα της αγοράς επιτόκια καταθέσεων. Τότε οι τράπεζες μετατρέπουν τα κεφάλαια σε δάνεια χαμηλού επιτοκίου προς τις επιχειρήσεις, ούτως ώστε να χτίσουν εργοστάσια στο εσωτερικό και να εξαγάγουν στο εξωτερικό.

Όταν το σχέδιο αποδίδει –και απέδωσε εξαιρετικά στην Κίνα–, η οικονομία μπαίνει σε λωρίδα ταχείας κυκλοφορίας και τα εισοδήματα αυξάνονται τόσο γρήγορα που οι καταναλωτές δεν έχουν πρόβλημα να λαμβάνουν χαμηλές αποδόσεις για τις καταθέσεις τους. Δυστυχώς, όμως, οι έρευνες δείχνουν ότι κάθε οικονομικό θαύμα που στηρίχθηκε σε επενδύσεις τα τελευταία 100 χρόνια κατέρρευσε.

Ο Xi και ο πρωθυπουργός Li Keqiang προσπαθούν να αποφύγουν αυτήν τη μοίρα οδηγώντας την Κίνα σε ένα πιο βιώσιμο μονοπάτι, που θα ενισχύσει το ρόλο των καταναλωτικών δαπανών και θα στρέφει την οικονομία προς ένα μοντέλο με μεγαλύτερο προσανατολισμό στις υπηρεσίες.

Δρόμος μετ΄ εμποδίων

Παρότι οι περιορισμοί μιας ανάπτυξης που καθοδηγείται από τις επενδύσεις είναι προφανείς, όσοι «ξεφάντωσαν» στο πάρτι των δαπανών στέκουν εμπόδιο στον δρόμο του οράματος του Xi για εξισορρόπηση. Θα είναι δύσκολο να υπερκεράσει τις κρατικές επιχειρήσεις, που αντιπροσωπεύουν το 30% της κινεζικής οικονομίας και το 42% της βιομηχανικής παραγωγής, αλλά και τις τοπικές κυβερνήσεις, που έχουν επωφεληθεί από τα μεγάλα δημόσια έργα και την ακμάζουσα αγορά ακινήτων.

Ακόμα πιο δύσκολο θα είναι να μπει «φράγμα» στον χείμαρρο κρατικών επενδύσεων –43% του ΑΕΠ από το 2000– χωρίς να δημιουργηθεί «κρατήρας» στην οικονομία και να επιδεινωθεί η κατάσταση για τις υπερχρεωμένες τοπικές κυβερνήσεις ή τις φορτωμένες με τοξικό χρέος κινεζικές τράπεζες. Πολύ λίγες χώρες με την πιστωτική έκρηξη της Κίνας «κατάφεραν να αποφύγουν κάποιας μορφής τραπεζική κρίση», λέει ο Mark Williams, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ασία της Capital Economics.

Ένας ακόμα μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η άτακτη απομόχλευση, που παρασύρει την ανάπτυξη αρκετά κάτω του 7% και που η κυβέρνηση ελπίζει να επιτύχει στην προσπάθειά της να αναμορφώσει την οικονομία. Με ανάπτυξη στο επίπεδο του 6%, λέει ο Williams, η ανεργία ενδέχεται να αρχίσει να ανεβαίνει. Και υπάρχουν ενδείξεις ότι η κυβέρνηση έχει αρχίσει να ανησυχεί: στα τέλη Νοεμβρίου, η Κεντρική Τράπεζα της Κίνας μείωσε το επιτόκιο αναφοράς ενός έτους κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες, στο 5,6%, καθιστώντας ευκολότερο τον δανεισμό για τις επιχειρήσεις.

Advertisements

One thought on “Γη καλεί Κίνα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s