Η πολυετης παραβιαση απ’τη Γερμανια των κοινοτικων συνθηκων και λοιπες ανισορροπιες στην Ευρωζωνη

Του Κώστα Ράπτη

Το διάστημα από τον Ιανουάριο, οπότε εξαγγέλθηκε η «ποσοτική χαλάρωση» α λα ευρωπαϊκά, ή από τον Μάρτιο, οπότε αυτή τέθηκε σε εφαρμογή, είναι οπωσδήποτε μικρό, ώστε επιτρέπει μιαν αποτίμηση. Και σίγουρα η μελλοντική πορεία του ευρώ, το οποίο ήδη εντός του 2015 έχασε 11% της ισοτιμίας του έναντι του δολαρίου, πλησιάζοντας τη σχέση «ένα προς ένα», δεν μπορεί να προβλεφθεί σε ένα περιβάλλον διεθνούς συναλλαγματικού πολέμου. Οι εστίες αβεβαιότητας παραμονεύουν και ο πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, δεν χάνει την ευκαιρία να επισημαίνει κάθε φορά τις δύο εμφανέστερες: την κατάσταση στην Ελλάδα και τη γεωπολιτική αναμέτρηση περί την Ουκρανία (όπου, άλλωστε, επαπειλείται ανά πάσα στιγμή ένα πιστωτικό επεισόδιο της τάξης των 40 δισ. ευρώ).

Μπορεί, βεβαίως, να επικαλείται και τις ορατές επιτυχίες: την επιστροφή της Ισπανίας στους ισχυρότερους ρυθμούς ανάπτυξης των τελευταίων επτά ετών, τη μείωση του κόστους του δημόσιου δανεισμού, μέχρι του σημείου να καταγράφονται αρνητικά επιτόκια για την Πορτογαλία, ή τον άνεμο αισιοδοξίας που πλέον πνέει στην πατρίδα του, Ιταλία, όπου αναμένεται θετικός ρυθμός ανάπτυξης για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια και η κυβέρνηση Ρέντσι χαλαρώνει τα μέτρα λιτότητας κατά 1,8 δισ. ευρώ.

Τα δύο μέτωπα

Ωστόσο, η πλήρης εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Στο εσωτερικό της νομισματικής ένωσης η αδυναμία της Γαλλίας να επωφεληθεί του ευνοϊκού περιβάλλοντος αποκαλύπτει χρόνιο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, ενώ η συνεχής διόγκωση των γερμανικών πλεονασμάτων αποτελεί αντικειμενικά αποταθεροποιητικό παράγοντα. Η δε Ιταλία μαστίζεται στην πραγματικότητα, παρά τα πρωτογενή της πλεονάσματα, από μία «κρίση χρέους εν αναμονή», όσο οι ρυθμοί ανάπτυξης υπολείπονται των επιτοκίων.

Εκφράζοντας «προσωπικές απόψεις» ο Γάλλος επίτροπος Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων Πιερ Μοσκοβισί δήλωσε κρυπτικά σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών την Τετάρτη ότι η Ευρωζώνη πρέπει να ανοίξει δύο «μέτωπα»: την εκ νέου σύγκλιση των ευρωπαϊκών οικονομιών και την αντιμετώπιση του «κληρονομημένου χρέους», που συσσωρεύθηκε την περίοδο 2008-2012 και αποτελεί παράγοντα απόκλισης με τεράστιες επιπτώσεις για την ανάπτυξη και τα κοινωνικά μοντέλα της Ευρώπης στις ερχόμενες δεκαετίες. Τόσο η πρώτη πρόκληση, πάντως, όσο και η δεύτερη, στον βαθμό που υπονοεί ενδεχομένως αμοιβαιοποίηση του χρέους, δεν αναμένεται να τύχουν ευμενούς πολιτικής υποδοχής στο Βερολίνο.

Τα μηνύματα από ΗΠΑ

Σε ό,τι αφορά το διεθνές επίπεδο, πάλι, τον τόνο δίνουν δύο εξελίξεις: η πρώτη αφορά τη δημοσιοποίηση απογοητευτικών μακροοικονομικών στοιχείων για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία όχι μόνο καθιστά ανεπίκαιρη την προοπτική αύξησης των επιτοκίων της Fed από τον Ιούνιο ή τον Σεπτέμβριο, αλλά ανοίγει τη συζήτηση ακόμη και για έναν τέταρτο γύρο «ποσοτικής διευκόλυνσης». Η δεύτερη και δυνάμει πιο ανατρεπτική είναι η μετατροπή των πετρελαιοπαραγωγών χωρών για πρώτη φορά στα χρονικά σε εστίες απορρόφησης και όχι χορήγησης ρευστότητας στο διεθνές χρηματοπιστωτικό κύκλωμα. Σε αυτό το φόντο, η ποσοτική διευκόλυνση της ΕΚΤ δείχνει να χάνει κάπως πρόωρα την ορμή της.

Η απόδοση των γερμανικών 10ετών ομολόγων τριπλασιάστηκε μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ και για τα αντίστοιχα ισπανικά, ιταλικά και βρετανικά το κόστος δανεισμού φλερτάρει τις τελευταίες ημέρες με τα επίπεδα του 2%, καθώς οι επενδυτές αξιολογούν διαφορετικά τον κίνδυνο αποπληθωρισμού, μετά την κατά 50% άνοδο των τιμών του πετρελαίου από τον Ιανουάριο. Η είδηση ότι πτώση των τιμών στην Ευρωζώνη σταμάτησε τον περασμένο μήνα, δημιούργησε μία αντιστροφή των συναλλαγών, σε σημείο ώστε να αναπτύσσεται ήδη η φιλολογία για το αν ο Μάριο Ντράγκι θα εξακολουθήσει τις αγορές τίτλων μέχρι την προκαθορισμένη ημερομηνία (τουλάχιστον τον Σεπτέμβριο του 2016) ή η Ευρωζώνη προορίζεται να ζήσει το δικό της tapering.

Η γερμανική κυριαρχία και η «αυταπάτη»

«Η Ευρωζώνη είναι μια ένωση που βασίζεται σε κανόνες», συνηθίζουν να επισημαίνουν οι Γερμανοί ιθύνοντες. Ωστόσο, η αντίληψή τους περί κανόνων είναι εξαιρετικά επιλεκτική, καθώς η χώρα τους αποδεικνύεται συστηματικός παραβάτης σε έναν τομέα, ο οποίος είναι κρίσιμος για την ισορροπία της νομισματικής ένωσης, αλλά συνήθως αποσιωπάται: τα πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών.

Οι εαρινές εκτιμήσεις της Κομισιόν είναι σαφείς: το 2015 τα γερμανικά πλεονάσματα αναμένεται να ανέλθουν στο 7,9% του ΑΕΠ, ποσοστό που αποτελεί ρεκόρ, και να παραμείνουν στο επίπεδο του 7,7% το 2016.

Πρόκειται για την πέμπτη κατά σειρά χρονιά που το γερμανικό πλεόνασμα κυμαίνεται πάνω από το όριο του 6%, όπως αυτό τίθεται από τις κοινοτικές συνθήκες, με την πρόβλεψη ότι μετά παραβίασή του επί τρία έτη η Κομισιόν κινεί τη Διαδικασία Μακρο-οικονομικών Ανισορροπιών.

Στα χέρια του Γιούνκερ…

Όμως, οι Βρυξέλλες σιωπούν χαρακτηριστικά απέναντι σε ό,τι θα μπορούσε να αποτελέσει το πιο εκρηκτικό πολιτικά ζήτημα της θητείας του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – μολονότι τα πλεονάσματα της Γερμανίας είναι η κατοπτρική όψη των ελλειμμάτων άλλων κρατών-μελών, για τα οποία οι συνθήκες τηρούνται ευλαβώς.

Η «σύσταση» που απευθύνθηκε πέρσι στη Γερμανία επί του θέματος δεν είχε κάποια πρακτική χρησιμότητα – και μένει εκκρεμές το ερώτημα εάν ο Γιούνκερ θα έχει την αντοχή να προχωρήσει στα προβλεπόμενα επόμενα βήματα (εκπόνηση «σχεδίου δράσης» για την άρση της παραβίασης, επιβολή προστίμου κ.ο.κ.).

Ο Άμπροζ Έβανς-Πρίτσαρντ της βρετανικής «Daily Telegraph» είναι απερίφραστος: τα γερμανικά πλεονάσματα καθιστούν αδύνατη τη λειτουργία της νομισματικής ένωσης σε βάθος χρόνου και αποτελούν μεγαλύτερη απειλή για την Ευρωζώνη από οτιδήποτε συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα.

Όμως τα γερμανικά πλεονάσματα έχουν αίτια διαρθωτικά και όχι συγκυριακά, εξού και δεν μεταβάλλονται ακολουθώντας τον οικονομικό κύκλο. Το πλεονάσματα είναι ογκώδη ακόμη και λαμβάνοντας υπόψη την πρόσφατη πτώση της τιμής των καυσίμων, ενώ η υποχώρηση της ανεργίας στο 4,7% (ήτοι σε ιστορικό χαμηλό μετά την επανένωση των Γερμανιών) δεν έχει οδηγήσει σε κάποια ενίσχυση της κατανάλωσης.

Στην πραγματικότητα η φορολογική και ρυθμιστική δομή της γερμανικής οικονομίας τιμωρεί την κατανάλωση, ενθαρρύνοντας τις εξαγωγές, ενώ η πολιτική ηγεσία αρνείται να τονώσει την εσωτερική ζήτηση, λ.χ. με φοροαπαλλαγές, και οι καθαρές δημόσιες επενδύσεις παραμένουν αρνητικές εδώ και 12 χρόνια, παρά τη διαρκή επιδείνωση των υποδομών. Η επίτευξη δημοσιονομικών πλεονασμάτων αντιμετωπίζεται ως θρησκευτικό δόγμα, ενώ η καθήλωση των μισθών ήδη από την προηγούμενη δεκαετία εξασφάλισε στη Γερμανία μιαν οιονεί υποτίμηση της τάξης του 18%, υπονομεύοντας τη θέση των εταίρων του ευρωπαϊκού Νότου.

Οι ανισορροπίες

Η προσπάθεια της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας να ανταγωνιστούν εκ των υστέρων στο ίδιο γήπεδο έφερε το σύνολο της Ευρωζώνης στα πρόθυρα αποπληθωριστικής κρίσης, ενώ τυχόν ανάκαμψή τους θα διαιωνίσει τις ανισορροπίες, επαναφέροντας τις κεφαλαιακές ροές και τις φούσκες στοιχείων ενεργητικού που δημιούργησαν αρχικά την ευρω-κρίση. Η γερμανική μερκαντιλιστική ιδιοτέλεια εξάγει ανεργία και βραχυκυκλώνει τους μηχανισμούς ανακύκλωσης που επιτρέπουν σε μία νομισματική ένωση να είναι λειτουργική.

Ήδη πέρσι το ΔΝΤ είχε προειδοποιήσει ότι το γερμανικό πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών (το οποίο υπολόγιζε, εποχιακά προσαρμοσμένο, στο 8,25%) είναι κατά τρεις έως έξι ποσοστιαίες μονάδες ανώτερο αυτού που δικαιολογούν τα θεμελιώδη της Γερμανίας και λειτουργεί καταστρεπτικά για την Ευρωζώνη.

Αλλά και στις εκθέσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών προς το Κογκρέσο η Γερμανία έχει αντικαταστήσει την Κίνα ως η κατεξοχήν καταγγελόμενη για συναλλαγματική χειραγώγηση χώρα.

Όμως η συναίνεση εντός της Γερμανίας σε αυτή την πολιτική είναι ακλόνητη – πόσω μάλλον που έχει εμπεδωθεί στον πληθυσμό η πεποίθηση ότι ήδη επιβαρύνεται αρκετά για τη στήριξη των εταίρων.

Η «γαλλική νόσος»

Δύο μεγάλα «βαρίδια» έχει ο τομέας της μεταποίησης στη ζώνη του ευρώ. Το ένα ονομάζεται Ελλάδα – και αυτό δεν εκπλήσσει κανέναν. Το άλλο όμως είναι, ούτε λίγο ούτε πολύ, η Γαλλία, ήτοι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Αυτό προκύπτει από τον δείκτη ΡΜΙ μηνός Απριλίου που δημοσιοποίησε τη Δευτέρα η Markit και εμφανίζει τη μεταποιητική δραστηριότητα στη μεν χώρα μας να υποχωρεί σε χαμηλό 22μήνου, στη δε Γαλλία να μειώνεται για 11ο κατά σειρά μήνα, και μάλιστα με τον ταχύτερο ρυθμό μείωσης για φέτος. Ειδικότερα, ο γαλλικός ΡΜΙ διαμορφώθηκε τον Απρίλιο στις 48 μονάδες (έναντι 48,8 τον Μάρτιο), αρκετά κάτω από το όριο των 50 μονάδων που διαχωρίζει την ανάπτυξη από τη συρρίκνωση. Σε αντιπαραβολή, η Γερμανία είδε τη μεταποιητική της δραστηριότητα επίσης να υποχωρεί στο 52,1, αλλά λιγότερο του αναμενόμενου και με αφετηρία τις 52,8 μονάδες του Μαρτίου, που συνιστούσαν υψηλό 11μήνου, η δε Ιταλία με 53,8 μονάδες είχε τις ισχυρότερες επιδόσεις εδώ και 12 μήνες. Μολονότι η συνολική ευρωπαϊκή εικόνα τον Απρίλιο δεν υπήρξε ιδιαίτερα ενθαρρυντική, η «νόσος» που μοιάζει να έχει προσβάλλει τη γαλλική οικονομία ξεχωρίζει για την έντασή της – και τη βαρύτητα των ευρύτερων επιπτώσεών της.

Δεν επαρκεί το QE

Σε κάθε περίπτωση, ούτε η ποσοτική διευκόλυνση του Μάριο Ντράγκι και η εξ αυτής υποτίμηση του ευρώ ούτε η μείωση των τιμών του πετρελαίου αποδείχθηκε ικανή να προσφέρει ανταγωνιστικό πλειονέκτημα στις γαλλικές επιχειρήσεις – γεγονός που υπογραμμίζει την ειρωνεία του πράγματος, αν αναλογισθεί κανείς τους μύδρους στελεχών των Γάλλων Σοσιαλιστών στο πρόσφατο παρελθόν σχετικά με την υψηλή ισοτιμία του κοινού νομίσματος και τις επιπτώσεις της στο εμπόριο της Γαλλίας με τον εξω-ευρωπαϊκό χώρο.

Παράλληλα, το βρετανικό Εθνικό Ινστιτούτο Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (NIESR) εκτιμά ότι η Βρετανία θα αντικαταστήσει φέτος τη Γαλλία στη θέση της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ε.Ε., καθώς πρόκειται να αναπτυχθεί κατά 2,5%, έναντι ρυθμού ανάπτυξης μόλις 1,3% το 2015 και 1,6% το 2016 νοτίως της Μάγχης. Κυριότερος λόγος για το γαλλικό «φρενάρισμα», σύμφωνα με το NIESR, είναι η καχεξία της γαλλικής αγοράς ακινήτων, η μείωση των καταναλωτικών δαπανών, η διατήρηση της ανεργίας σε διψήφιο ποσοστό, αλλά και η αβεβαιότητα περί την Ευρωζώνη.

Ο Γιούνκερ, το Grexit και οι «Αγγλοσάξονες»

Διαβεβαιώσεις ότι μία έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη είναι εκτός συζήτησης ο πρόεδρος της Κομισιόν έχει δώσει αρκετές. Όμως, σε ομιλία του τη Δευτέρα στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν, στο Βέλγιο, παρουσίασε, με φρασεολογία μάλλον ανοίκεια, το γεωπολιτικό σκεπτικό που βρίσκεται πίσω από την επιμονή του αυτή. «Ο κόσμος χρειάζεται να ξέρει σε ποια κατεύθυνση πορευόμαστε. Πρέπει να βεβαιωθούμε ότι όλοι αντιλαμβάνονται τον μη αντιστρεπτό χαρακτήρα της νομισματικής και οικονομικής ένωσης, ότι το ευρώ ήρθε για να μείνει», τόνισε ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Και πρόσθεσε χαρακτηριστικά: «Το Grexit δεν αποτελεί επιλογή. Αν η Ελλάδα το αποδεχθεί, αν οι υπόλοιποι αποδεχθούν ότι μια χώρα μπορεί να εξέλθει του χώρου ευημερίας και ασφάλειας που συνιστά η Ευρωζώνη, θα εκτεθούμε σε τεράστιο κίνδυνο, διότι ο αγγλοσαξονικός κόσμος θα κάνει πάντα για να αποσυναρμολογήσει, με σταθερό ρυθμό, βήμα βήμα, την Ευρωζώνη».

Επιθυμεί συμφωνία

Δεν είναι βέβαια αυτός ο καλύτερος τρόπος για να κερδίσει κανείς τις συμπάθειες των «αγγλοσαξόνων» – πόσω μάλλον όταν η μεγαλύτερη, ίσως, πρόκληση που θα αντιμετωπίσει στο άμεσο μέλλον η ευρωπαϊκή ενοποίηση (και σίγουρα ο Γιούνκερ στη προεδρική θητεία του) συνίσταται ακριβώς στην επαναδιαπραγμάτευση της δύσκολης ευρω-βρετανικής σχέσης. «Επιθυμώ μια δίκαιη συμφωνία με τη Βρετανία – αλλά η Βρετανία δεν είναι σε θέση να επιβάλλει την αποκλειστική της ατζέντα σε όλα τα άλλα κράτη-μέλη», δήλωσε ο πρόεδρος της Κομισιόν, υπενθυμίζοντας ότι, λ.χ., η ελευθερία μετακίνησης αποτελεί ιδρυτική αρχή της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Ζήτησε, πάντως, από τους Βρετανούς να παρουσιάσουν τον κατάλογο των αιτημάτων τους, ο οποίος θα εξετασθεί «με φιλική προσοχή». Το πώς αυτό θα γίνει χωρίς να ανοίξει ο ασκός του Αιόλου της αναθεώρησης των κοινοτικών συνθηκών δεν το διευκρίνισε.

ΠΗΓΗ    http://www.capital.gr/oikonomia/3002018/xanei-to-qe-tis-ekt-tin-ormi-tou

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s